top of page
Ara
  • A7 Kitap

Gülüşümdeki Hançerler / Suat Hayri Küçük

Güncelleme tarihi: 10 May 2020

Suat Hayri Küçük


Ölçüsüz bir iştahla bakışı mülk edinen imgeler, poetik hükümranlığını ilan etti. Artık arzusunu sorgulamaktan aciz her türden ihlal yasayı tamamlamaktadır. Tıpkı Tanrı gibi varoluşsal delikten öte nesnesi olmayan burjuva öznellik arzuyu iştaha, ihlali ironiye indirgemektedir. Fostervari konuşmak gerekirse, bir travmatik yaraya dönüşen burjuva öznelliği deşilmelidir. Tehdidin pornografik şiddeti, vaadin erotik doğasıyla yüzde/bakışta karşılaşır...

“Dahil olduğumu hissettim; resmi gördüğüm anda sanatçının eserine dahil olduğumu, sanata dahil olduğumu.”

–Andy Warhol


“En derin olan tendir” diyen Paul Valéry’ye reverans yaparak kıvrılmak istiyorum bu yılansı metnin içine. Ve Valéry’ye arkadan yanaşarak, “Çünkü ten bir inşa değildir. İnşa edilmiş bu antroposen dünyanın sefil ışıltısı ve kırılgan sertliği soğuramaz tene serpilmiş yontuyu” diyerek tünemek istiyorum; bu metnin eşik bildiği, teskin etmeyen sanatın ehlileşmeyen kasırgasına.


Uus Baker’in “aşındırma”, Foucault’un “kazı” ve Deleuze’ün “yılansı kıvrılma” metaforu, Marx’ın “köstebek-oluş”una eklenedursun… Hal Foster, Yeni Kötü Günler adlı çalışmasında direnişin estetiğinden öteye sarkarak, saldırı sanatına alan açacak bir “deşme”den söz ediyor. Beni bu sözcükle yakalayan Foster, gerçeği ve gerçeğe benzemeyen hakikati deşecek olanın sanat-oluş’a içkin olduğunu da fısıldıyor… Eleştirinin geri alınmasını, yani yeni kötü günlerle hesaplaşmanın cephe gerisinde ele geçirilmesi gereken gelecek olduğunu da mırıldanıyor…


“Birçok sanatçı, bir bütünsel duygulanım mekânına yerleşme, diğer yandan duygulanımlardan tümüyle kurtulma (kendini esirgeme, kendinden yoksun bırakma); bir yandan yaranın müstehcen dirimselliğine sahip olma, diğer yandan cesedin radikal hiçliğini işgal etme arzusuyla hareket ediyor gibi görünüyor” diyen Foster, şeylerin somut belirsizliğinde kaygının metafizik deliğine işaret ediyor gibidir. Bu kapitalist çöplükte duygulanıma gömülü cesetlerin müstehcenliğiyle yaraya dönüşen sanatın, varoluşsal bir delik olarak utancı ve dehşeti mülk edinmiş sanatçı-oluş’un gösterişli sefaleti arasında ne varsa sanatımsı olan kitsch’in gözyaşlarına terk edilmelidir. Hiçliğin bedeni olarak boşluk, onu var kılarak bir şeye benzetir; azat eder onu her şey olmanın biçimsizliğinden. Bu, maddenin sanat yapma biçimidir. Onu böylesi bir sanat yapmaya kışkırtan, sonsuzun felsefesidir. İştah kuyusunu hevesle dolduramazsın; arzunun kıvrımlarında tutkuyla salınmalısın. İştahla ve hevesle çöle susar estetik; akışta ve kıvrımda aklın tutkusu karışır bedenin arzusuna. Uğuldayan boşluğun sustuğu olur sanat; dipteki tortudur sanatçı, yerini bir boşluğa bırakmanın diliyle kanar felsefeye. Masumiyet mezarlığından geçiyor yolumuz; ıslık çalalım. Bruegel kayıtsızlığıdır bizimkisi; kendi kararlarımızdan başka bir şey yok sırtımızı dayayabileceğimiz.


Orada estetize edilen şey, katharsis’in parodisidir. Kitsch, iki damla gözyaşının art arda yuvarlanmasına neden olur. İlk damla şöyle der: “Çocukların çayırda koşuşturduğunu görmek ne güzel şey!” İkinci damla ise şunu söyler: “Çocukların çayırlarda koşuştuklarını görüp, bütün insanlıkla birlikte duygulanmak ne kadar da güzel!” Kitsch’i kitsch yapan bu ikinci damladır. Çölün kendine susayan olay’sızlığına iştahlı gövdelerin krizi ve bu krizin salgıladığı anestetik’ten söz etmektedir…


Adorno’nun bütün uyarılarına rağmen Benjamin’in coşkuyla karşıladığı, yapıtın aura’dan azade oluşu failiyle buluşabilseydi, yapıt gerçekten de olay yerine dönüşebilirdi. Ve fakat eleştiri sinik orta sınıflarca çalındığından, aura ile yapıt arasına giren meta estetiği virtuel faili afallatmıştır. Ranciere’in, “En genel ifadesiyle eleştirel sanat izleyiciyi dünya dönüşümünün bilinçli bir failine dönüştürmek için tahakküm mekanizmaları hakkında farkındalık yaratmak üzere yola çıkan bir sanat türüdür” diye tanımladığı sanat arzusu, orta sınıf iştahına teşne oldu. Sanat nesnesini güzel kılan “vahşi oluş”, tiksinme ile büyülenme arasındaki mesafeyi silebilir.