top of page
Ara
  • A7 Kitap

Saatlerden Kaçış: Yaşasın Orman ve İçki | Ali Yağan




Kurmaca metinler üzerine yazarken, okurken ya da düşünürken aklımda Nabokov’un İyi Okurlar ve İyi Yazarlar yazısı olur muhakkak. Nabokov bu yazısında, “Sanat eserinin, her durumda yeni bir dünyanın yaratılması olduğunu daima anımsamalıyız, öyle ki ilk yapmamız gereken, bu yeni dünyayı olabildiğince yakından incelemek, bu dünyaya halihazırda bildiğimiz bariz hiçbir bağlantısı olmayan tamamen yeni bir şey olarak yaklaşmaktır.”[1] der. Nabokov’un söylediği yaratma eylemi için levh-i mahfuza ulaşmak da diyebiliriz. Bahsettiğim ya da adlandırmaya çalıştığım bu alan kurmacanın büyülü bölgesidir. Oraya ulaşan hem yazar hem de okur, ol der ve oldurur.


Levh-i mahfuza ulaşmak için yazarın ve okurun uzun ve meşakkatli yollardan geçmesi gerekir. Bu yolculuk bir tarikat ehlinin seyr-u süluk etmesine de benzer Odysseus’un uzun yolculuğuna da. Melih Cevdet Anday Kolları Bağlı Odysseus[2] şiirinde, “Kirke, bilge tanrıça, selam sana! / Sağ salim geçtim kendimi” dizeleriyle bu yolculuğu işaret eder bize. Anday bize bu yolculuğu iki dizede kolayca gösterse de, yol uzun ve hararetlidir.


Levh-i mafuza ulaşmak isteyen bilir ki burası kutsal aşkla ölümlü zihnin kesiştiği, sanat diye adlandırılan bölgedir. Bu kesişme için “iksir” de denebilir. Bu iksir hem okura hem de yazara kurmaca metnin anahtarını sunar. Nabokov da sanırım benzer bir düşünceye sahip ki bu kesişimi destekleyen şu cümleyi kurarak yazarı doğaüstü bir noktaya taşır: “Ve son olarak, her şeyden önce büyük bir yazar daima büyük bir büyücüdür.”[3]


Hayata Direniş dörtlemesinin ilk kitabı Toy Taylar’ı okuduğumuzda, Umay Öze’nin gerek yazar gerekse okur olarak kurmacanın ruhu üzerine benzer bir yoğunlukla kafa yorduğunu anlıyoruz. Öze, okuruna bir yolculuk teklifinde bulunuyor. Onun bu teklifini kabul edenler görecek ki ilerledikçe, bizim bilmediğimiz bir uzama doğru giden yolculuk bu. Örneğin, bir çürümeyle karşılaşıyoruz ilkin. Bu çürüme bir başlangıcı değil, sonu işaret ediyor. Yani yolculuğa sondan başlıyoruz. Metin, Avanos’ta çürümeye mahkûm bir bahçede handiyse kendisi de çürümeyi bekleyen bir esrarkeş anlatıcıyla karşılıyor okuru. İlk bakışta Kayıp Cennet’in Lucifer’ini andırıyor bu kişi. Fakat metin daha dikkatli okunduğunda ve anlatının ilerleyen kısımları da dikkate alındığında, onun günaha batmış ya da yasak elmayı mideye indirmiş bir Âdem stereotipi olduğunu anlıyoruz. Fakat aralarında bir fark var elbette: Âdem dünyaya düştüğünde iyi bir kul olarak yitirdiği cennetine geri dönmek için mücadele ederken, Toy Taylar’ın esrarkeşi çürüyerek toprağa karışmayı arzuluyor. Onun derdi doğadaki herhangi bir nesne gibi çürüyerek toprağa karışmak, dünyevileşmektir, çünkü mitolojik/dini anlatılar modern bireyin sorularına cevap olamamaktadır.


Avanos’ta karşılaştığımız esrarkeşi geride bırakıp metin boyunca ilerlediğimizde, Âdem ve Havva’nın cennetten kovulmazdan evvelki “toy” hallerinin, yani hikâyenin, belki de evrensel hikâyenin başlangıcına dönüyoruz. Bu noktada, metnin bizi taşıdığı ya da kendine referans gösterdiği isimleri Toy Taylar’ın içine iyi bir biçimde sızdırmasından yola çıkarak, Öze’nin kurmacaya nereden ve nasıl baktığını kestirebiliyoruz. Kitabı okuyup bir kenara koyduğunuzda ise, Baudelaire bir yerlerden size seslenecektir, bunu kesinlikle yapacaktır, çünkü Toy Taylar için biraz da Baudelaire’den mülhem “Esrarın ve Rakının Metni” denebilir. Öte yandan, metnin bünyesinde bu denli ciddi bir şiirsellik barındırması kurmacaya halel getirmiyor. Hatta bazı noktalarda anlatının ritmi bu şiirsellikten faydalanıyor. Toy Taylar Baudelaire’e bir selam göndermekten daha fazlasını barındırıyor; “lakin ey hâkimler, yasa koyucular, dünyanın efendileri, mutluluğun yumuşattığı, erdem ve sağlığa kolayca kavuşma talihine sahip olan sizler, vicdanınıza ve aklınıza danışarak söyleyiniz, dehasını içkiden alan bir adamı kınayacak o amansız ruh gücü aranızda hanginizde var?”[4] Anlatıcı, metin boyunca okuruna tam da Baudelaire’in alıntıladığım cümlelerinde işaret ettiği noktadan meydan okuyor. Sürekli içen, bütün dehasını içkiden ve esrardan alan genç karakterler koyuyor önümüze. Bu gençler toplumu ve onun değer yargılarını hiçbir biçimde dikkate almıyor. Adı üzerinde, henüz oldukça “toy taylar.” Geçim sıkıntısı gibi, çoluk çocuk yetiştirmek gibi dertlere düşmemişler; bir beyaz yakalı ya da devlet memuru değiller. Alabildiğine serbest, alabildiğine özgürler.


Toyluklarının bir örneğini bize Sapanca istasyonunda gösteriyorlar. Arkadaşlarıyla birlikte yola çıktıklarında niyetleri İstanbul’a varmak iken, Sapanca istasyonunda öylece trenden iniveren Umay ve Varlık, sabahın ilk saatlerinde çırılçıplak göle atlıyor, yüzüyor, sevişiyorlar. Bana kalırsa, metindeki en belirgin g