top of page
Ara
  • A7 Kitap

Sanat Eğitiminde Kültürlerarası Estetik Yakınlaşmalar ve Karşılaştırmalar / Necmi Karkın


Çağdaş dünyada yaşanan toplumsal ve kültürel koşullar, kültürlerarası sanat eğitiminde estetik yakınlaşmalar ve karşılaştırmaları öne çıkartmaktadır. Bu yakınlaşmalar ve karşılaşmalar çerçevesinde çok kültürlülük ve kimlik farklılıkları kendi kültürel ve estetik deneyimlerinin tanımlanması açısından önemli olmaktadır.

Dionisiaca, Matisse



Sanat çok yönlü kültürel bir olgudur. İnsanlık tarihinin kültürel kodlarından biridir. Bu yönüyle sanatın insanlığın kişilik değerlerini görselleştiren bir alandır. Sanatın kültürü taşıyıcılığı sürecinde eğitimle birlikte biçimlenen özelliklere sahiptir. Kültürel yansımaların topluma göre değişmekte olduğu ve kendini estetiğin biçimlendirmeyle yansıtabilmektedir.


Kültürlerin kendi kodlarını değişken zamanla ilintili olarak yansıtması, kültürel farklılıkları ve benzerliklerin oluştuğunun göstergesidir. Modern dönem sonrası gelinen noktada bu farklılıklar ve benzerlikler giderek netleşmiştir. Bu süreçten sonra sanatın kültürle olan ilişkisine dayalı olan bu eğitimsel ve sanatsal pratikler, estetik algının boyutlarıyla örtüşmeyi sağlamıştır.


Batıda İkinci Dünya savaşı sonrası yaşanan sosyolojik ve ekonomik hareketlilik (göç gibi), çok farklı estetik anlayışların sanat eğitimini ilgilendiren sonuçlar ortaya konmaktadır. Kimlik ve görsel imge oluşturma bağlamında estetiksel değerler karşılıklı olarak farklılaşmayı ve yakınlaşmayı gerekli görme durumuna getirmiştir. Kültürel farkların algılanabilir ve öğrenilebilir olması, sanat eğitim anlayışlarının değişken olmasını açık hale getirmektedir. Buna göre düzenlenmiş ve düzenlenecek olan programlar bireyin estetik düşünce paralelinde sürekli değişme sürecini anlama gereksinimlerine karşılık gelmektedir.


Modern düşüncenin ekonomik gerekçeleriyle birlikte yeni coğrafyalar ve mekân ihtiyacı kültürel hedeflerini de genişletmiştir. Bundan dolayı başka kültürleri tanıma ihtiyacı, yalnızca politik ve ekonomik çıkarlarının sağlanması olarak değil, estetik ve eğitimsel olarak kurulan etkileşimlerin ötesine geçmektir.


Kültürler arasında sanatsal yakınlaşmanın sağlanması, Sanat eğitiminin yöntem ve paradigmalarıyla farklı kültürlere olan ilgisiyle başlamıştır. Kültürler arası yaklaşımlar genellikle politik ve ekonomik tercihlerin nedenleri arasında yer almaktadır.


Sanat eğitiminin dışında öncelikle sanatsal yakınlaşma ve karşılaşmaların genel olarak yansımalarını gözden geçirmek gerekmektedir. Avrupa, modernleşme sürecinde kendi kültürlerinde olmayan Mask, Çini, uzak doğu porselenleri, Fars minyatürleri ve Hint dansları gibi estetik değerler taşıyan biçimleri tanımıştır. Bu anlamda Batı estetiği kendi merkezinin dışına doğru çıkmaya başlamıştır. En belirgin estetik ve sanatsal yakınlaşma, Auguste Renoir, Jean-Léon Gérôme ve Henri Matisse gibi sanatçıların çalışmaları Empresyonizm ve ‘Oryantalist estetik’ arasındaki motiflerin melez sanat formunun yansımalarıdır. Matisse, renk ve minyatür etkileriyle birlikte figürlerin derinliklerden yüzeye çekilmesiyle süsleme unsuruna dönüşmesi Doğu estetiğinin ruhunu yansıtmaktadır.